San José de Uchupiamonas, een beklijvende ervaring

Ik ben net terug van een verblijf van een kleine drie weken in de inheemse gemeenschap van San José. De indrukken, belevenissen en ervaringen zijn zo uitgebreid dat het momenteel voor mij onmogelijk is dat alles hier weer te geven, mijn excuses.
Niettemin sta ik erop al enkele feiten met jullie te delen.
Laten we beginnen met het belangrijkste. Het doel was hier iets te doen voor de mensen, de gemeenschap die van en voor het Amazonewoud leven. Dit is gelukt, niet op de wijze die ik gepland had, wel op de wijze die zij gepland hadden, en dat is het voornaamste.

Van de begrippen "Biologie" en "opleiding van gidsen" wordt in San José nauwelijks gesproken. De school heeft blijkbaar nood aan drie dingen en dat zijn: Engels, Engels en nogmaals Engels.
In de Ecolodge Chalalán had ik op vraag van het keukenpersoneel enkele lessen basis-engels georganiseerd. Via de mond-mondcommunicatie was deze info bij de schooldirecteur terechtgekomen. Aangezien zijn school bestaande uit een 90-tal leerlingen, twaalf klassen over lagere (LO) en middelbare school (MO) samen, over geen leerkracht Engels beschikt, kwam een europeaan die Engels spreekt en schrijft en ervaring heeft met lesgeven, voor hen aan als een soort godsgeschenk.

Praktisch gezien diende ik in de voormiddag zoveel mogelijk lessen Engels te geven en, daar de leerlingen in de namiddag vrijaf hebben - een aantal hadden weliswaar lessen sport - organiseerden we een namiddagcursus Engels voor de geïnteresseerden van 14u tot 16u. De groep die effectief deelnam varieerde tussen de vier en de veertien leerlingen, met soms een paar leerkrachten erbij die kwamen luisteren.

Het algemeen niveau van de Engelse taal is zonder meer bijzonder laag. Vanaf het eerste jaar tot het zesde jaar van het MO krijgen de leerlingen 40 minuten Engels per week uit de mond van de leerkracht chemie, de enige die dit vak wil geven hoewel hij daar niet voor is opgeleid, de school is blijkbaar te klein om recht te hebben op een leraar Engels.
De omstandigheden waarin niet alleen deze, maar álle lessen doorgaan, zijn naar onze normen erger dan lamentabel. Ik zal kort zijn: oude overversleten borden, geen licht, geen electriciteit in het algemeen, geen handboeken (een paar handboeken staan in een kast in het bureel van de directeur ....), enkele leerlingen beschikken niet over een tafel, enkel over een stoel, grote open ramen, tafel noch stoel voor de lesgever, te lange lesuren (van tachtig minuten), zeer heterogene klassen, geen systeem van sanctie als een leerling iets mispeuterd heeft, ontoereikende vorm van discipline en correctheid....., maar dat alles in een zeer gemoedelijk, zachte, contactvriendelijke en positieve omgeving, voor mij een typische San José (of algemeen Boliviaanse?) sfeer.

Dat het voor mij, gekapt en gebeiteld door het Vlaamse schoolsysteem, geen makkie was, is bijzaak. Feit is dat veel jonge mensen niet kunnen verder studeren aan hogeschool of universiteit wegens geldgebrek en de verschillende - nogmaals voor een europeaan - demotiverende omstandigheden...
Ik zal ook de leerkrachten niet vergeten, vreemden eerst voor mij, op het einde min of meer 'collega's', die zich bewust zijn van dit alles, en hopeloos en berustend wachten op de "hulp van de regering".


Enkele beelden genomen in het dorp van de leefgemeenschap San José

Zicht op huis langs straatzijde.

Een gezin heeft een eigendom met meestal een drie à vier optrekjes rond een centrale binnenkoer. Deze "gebouwen" zijn zeer eenvoudig: een dak uit palmbladeren, muren uit houten planken of uit adobe (een soort gedroogde modder) en een vloer uit aangestampte grond. Binnenin een tafel en een paar stoelen, een rek met wat materiaal en linnen, een bed.

De eerste kennismaking met San José was deze vijver aan de rand van het dorp, zonder meer een idyllisch plekje. De rust maakte zich van mij meester toen ik er aankwam. Mijn oog viel op enkele eenden die zo vredig op het water peddelden dat het leek alsof ze hier eeuwig leefden.

De kerk is een gloednieuw (2010-2011) gebouw. Naast het gezondheidsdispensarium is het het enige betonnen gebouw dat degelijk kan genoemd worden. Bovendien beschikt ze over een eenvoudig gestileerde grote (12 x 20 m) binnenruimte. De bouw werd deels gefinancierd door het bedrijf Chalalán, deels door de gemeenschap van San José.

Een aantal mensen zijn diepgelovig. De kerkdiensten zijn gekenmerkt door een zeer traditionele typisch zuidamerikaanse vorm met veel symboliek.

Elke familie heeft een adoben oven in haar tuin. Eén maal per week wordt er brood, soms ook wat gebak, in gebakken

Kinderen zijn steeds leuk, speels en hartverwarmend, ook op foto. Hier enkele die ik samen in de straat zag spelen en vroeg even te poseren. En blij dat ze waren bij het zien van deze foto op het minischermpje van het fotoapparaat.

Overal in het dorp kwam ik dieren tegen. Mij vielen vooral de vele varkens in allerlei formaten op, ze amuserden zich steeds bijzonder goed op de 'grote wei met bomen' die het dorp op het eerste zicht is. Daarnaast ontmoet je verschillende malen per dag ponys, kippen met kuikens, eenden, honden en af en toe een groepje koeien. San José lijkt wel één groot neerhof.

De families hebben telkens een tuin met een weelde aan fruit.

Kokosnoot-, cacao-, sinaasappel-, pompelmoes-, madarine- papaya- en koffiebomen, het groeit er allemaal vanzelf, van de hemelse dauw. En het fruit is bijzonder lekker.

Het schoolpoortje dat toegang geeft tot de basis- en middelbare school. Een realisatie daterend van het jaar 1997 die mogelijk werd dankzij het succes van het ecotoerismeproject Chalalán. De gebouwen van de vleugel voor het MO (rechts van de schoolpoort, niet zichtbaar op de foto) werden enkele jaren gelden opgetrokken. De twee laatste gebouwen hebben nog steeds een aarden vloer, het gieten van de betonnen vloer "volgt later".

Slotbeschouwing

Het deelnemen aan het leven van deze comunidad, deze inheemse gemeenschap, is veruit de meest beklijvende ervaring die ik mocht meemaken op deze Zuid-Amerika-reis.

Via een Europese bril en een Europees gemasseerd stel hersens daarachter laat zich vrij makkelijk noteren dat de mensen van San José in armoede leven. Immers, geen electriciteit, vaak geen stromend water (het systeem bestaat maar valt vaak uit), geen vloeren maar aangestampte aarde, een keuken die verre van een keuken is op vlak van westerse normen qua hygiëne en orde, neerhofdieren die je overal tegenkomt ook in de keuken, ...

De mensen zelf lijken er vast wel gelukkig. Een aantal verhuist en gaat in Rurre of soms zelfs La Paz wonen ja, een aantal gaat in de Ecolodge Chalalán een paar uur verder stroomaf, werken, ja, dit in plaats van de lastige arbeid op de woeste en ver afgelegen landbouwgronden in het woud behorend tot San José, ja dit klopt. Maar een aantal keert terug naar San José, jonge mensen zijn het die het leven in en met de natuur, in de gemeenschap, zonder tv-apparaat, zonder computers noch internet, met één enkele satelliettelefoon voor gans het dorp - telefoon die dan nog vaak uitvalt ook - die dit naturelle leven bevalt.

In tegenstelling tot eertijds is de bevolking van San José de laatste 20 jaar telkenjare lichtjes aangegroeid en wordt nu geschat op een 600-tal mensen.

Beste lezer, ik moet het hierbij laten, voorlopig toch. Ik zou je graag wat uitgebreider informeren maar de tijd ontbreekt me momenteel. De tocht door Zuid-Amerika komt vandaag op een kantelpunt en hoewel ik een aantal zaken voor de laatste twee maand had voorbereid, met name een tocht zuidelijk van Bolivia met eindpunt Buenos Aires, onderzoek ik een mogelijke wijziging van de planning. Ik hoorde interessante zaken over het noordwesten van het continent, met name Ecuador. Indien ik hiervoor opteer, heb ik heel wat zaken te regelen in de komende dagen.

Je "hoort er nog van".